LE DECLINAZIONI DEL GRECO MODERNO

LE DECLINAZIONI DEL GRECO MODERNO (I)


In questo breve contributo intendo presentare una trattazione schematica del sistema della declinazione della lingua greca moderna (i manuali di riferimento per queste parti sono: L. Paganelli, Grammatica del greco Post-Moderno, Bergamo 1998; M. A. Triandafillidis, Piccola grammatica neogreca, trad. it., Salonicco 1995; N. Catone, Grammatica neoellenica, Roma 1960 questa ultima estremamente utile per lo studio delle relazioni tra greco antico e moderno).

Per comodità possiamo dividere la declinazione greca in tre gruppi:

A) La declinazione dei sostantivi maschili
B) La declinazione dei femminili
C) La declinazione dei neutri

A) DECLINAZIONE DEI SOSTANTIVI MASCHILI

I sostantivi maschili presentano l'uscita ς al nominativo singolare e vengono divisi in due classi, la prima e la seconda classe. Alla prima classe appartengono i maschili con desinenza ας, ης, ες, ους, mentre alla seconda quelli che escono in ος.
La declinazione di questi ultimi continua sostanzialmente l'antica seconda declinazione dei sostantivi maschili con tema in ο :

cielo/i
N ο ουρανός οι ουρανοί
G του ουρανού των ουρανών
A τον ουρανό τους ουρανούς
V ουρανέ ουρανοί

messaggero/i
N ο άγγελος οι άγγελοι
G του αγγέλου των αγγέλων
A τον άγγελο τους αγγέλους
V άγγελε άγγελοι

strada/e
N ο δρόμος οι δρόμοι
G του δρόμου των δρόμων
A το δρόμο τους δρόμους
V δρόμε δρόμοι

Si noti l'accento dei sostantivi proparossitoni (άγγελος)! Lo spostamento dell'accento segue la prassi del greco antico nei sostantivi di origine antica, mentre per le parole di formazione moderna l'accento permane sulla terzultima (es. Ο ρινόκερος/ του ρινόκερου).

Per quanto riguarda la prima classe, come prima cosa va detto che si è soliti suddividere i sostantivi maschili in parisillabi ed imparisillabi. I parisillabi (quelli che hanno al singolare e al plurale lo stesso numero di sillabe) presentano l'uscita ες al nominativo, accusativo e vocativo plurale, mentre gli imparisillabi (che hanno una sillaba in più al plurale) hanno per gli stessi casi l'uscita δες:

Parisillabi in ας

padre/i guardia/e
N ο πατέρας οι πατέρες ο φύλακας οι φύλακες
G του πατέρα των πατέρων του φύλακα των φυλάκων
A τον πατέρα τους πατέρες τον φύλακα τους φύλακες
V πατέρα πατέρες φύλακα φύλακες

Imparisillabi in ας

panettiere/i
N ο ψωμάς οι ψωμάδες
G του ψωμά των ψωμάδων
A τον ψωμά τους ψωμάδες
V ψωμά ψωμάδες




Parisillabi in ης

marinaio/i vincitore/i

N ο ναύτης οι ναύτες ο νικητής οι νικητές
G του ναύτη των ναυτών του νικητή των νικητών
A το ναύτη τους ναύτες το νικητή τους νικητές
V ναύτη ναύτες νικητή νικητές


Imparisillabi in ης

maniscalco/chi
N ο πεταλωτής οι πεταλωτήδες
G του πεταλωτή των πεταλωτήδων
A τον πεταλωτή τους πεταλωτήδες
V πεταλωτή πεταλωτήδες




Maschili in ες

caffè

N ο καφές οι καφέδες
G του καφέ των καφέδων
A τον καφέ τους καφέδες
V καφέ καφέδες

Maschili in ους
nonno/i
N ο παππούς οι παππούδες
G του παππού των παππούδων
A τον παππού τους παππούδες
V παππού παππούδες
Si noti che tutti i sostantivi della prima classe formano allo stesso modo GENITIVO ACCUSATIVO E VOCATIVO SINGOLARE, cioè senza il sigma del nominativo. Inoltre, tutti i maschili della prima classe hanno tre casi uguali: GENITIVO; ACCUSATIVO e VOCATIVO.



LE DECLINAZIONI DEL GRECO MODERNO (II)


B) DECLINAZIONE DEI SOSTANTIVI FEMMINILI

La classificazione dei sostantivi femminili è identica a quella dei maschili: PARISILLABI con PLURALE in ες ed IMPARISILLABI con PLURALE in δες



Femminili in α
In questa classe troviamo vocaboli femminili dell'antica prima declinazione e sostantivi femminili della terza declinazione:

mare/i
N η θάλασσα οι θάλασσες
G της θάλασσας των θαλασσών
A τη θάλασσα τις θάλασσες
V θάλασσα θάλασσες

cuore
N η καρδιά οι καρδιές
G της καρδιάς των καρδιών
A την καρδιά τις καρδιές
V καρδιά καρδιές




ora/ore
N η ώρα οι ώρες
G της ώρας των ωρών
A την ώρα τις ώρες
V ώρα ώρες


speranza
N η ελπίδα οι ελπίδες
G της ελπίδας των ελπίδων
A την ελπίδα τις ελπίδες
V ελπίδα ελπίδες

Femminili in η

Anche in questa declinazione abbiamo antichi femminili della prima declinazione antica. Si noti la declinazione di σκέψη δύναμη πόλη, vocaboli della terza declinazione antica che sono stati normalizzati secondo le desinenze dei femminili in η
anima/e
N η ψυχή οι ψυχές
G της ψυχής των ψυχών
A την ψυχή τις ψυχές
V ψυχή ψυχές


vittoria/e
N η νίκη οι νίκες
G της νίκης των νικών
A τη νίκη τις νίκες
V νίκη νίκες





zucchero/i

N η ζάχαρη οι ζάχαρες
G της ζάχαρης —
A τη ζάχαρη τις ζάχαρες
V ζάχαρη ζάχαρες



pensiero
N η σκέψη οι σκέψεις
G της σκέψης των σκέψεων
(σκέψεως)
A τη σκέψη τις σκέψεις
V σκέψη σκέψεις



pensiero
N η δύναμη οι δυνάμεις
G της δύναμης των δυνάμεων
(δυνάμεως)
A τη δύναμη τις δυνάμεις
V δύναμη δυνάμεις



città
N η πόλη οι πόλεις
G της πόλης των πόλεων
(πόλεως)
A την πόλη τις πόλεις
V πόλη πόλεις



Si notino fra parentesi le forme del genitivo antico utilizzate dalla lingua katharèvussa.



Femminili in ού

volpe
N η αλεπού οι αλεπούδες
G της αλεπούς των αλεπούδων
A την αλεπού τις αλεπούδες
V αλεπού αλεπούδες

Femminili in ος

circolare
N η εγκύκλιος οι εγκύκλιες e εγκύκλιοι
G της εγκυκλίου των εγκυκλίων
A την εγκύκλιο τις εγκύκλιες e εγκυκλίους
V (εγκύκλιο) εγκύκλιοι

Femminili in ω

N η Αργυρώ
G της Αργυρώς
A την Αργυρώ
V Αργυρώ









LE DECLINAZIONI DEL GRECO MODERNO (III)


1.C) LA DECLINAZIONE DEI NEUTRI

I sostantivi neutri presenti nella lingua greca moderna derivano soprattutto da antichi neutri o da antichi diminutivi. Anche per questa categoria di sostantivi si è soliti distinguere vocaboli PARISILLABI ed IMPARISILLABI

PARISILLABI
Neutri in ο

faccia montagna
N το πρόσωπο τα πρόσωπα το βουνό τα βουνά
G του προσώπου των προσώπων του βουνού των βουνών
A το πρόσωπο τα πρόσωπα το βουνό τα βουνά
V πρόσωπο πρόσωπα βουνό βουνά

Neutri in ι

bambino canzone
N το παιδί τα παιδιά το τραγούδι τα τραγούδια
G του παιδιού των παιδιών του τραγουδιού των τραγουδιών
A το παιδί τα παιδιά το τραγούδι τα τραγούδια
V παιδί παιδιά τραγούδι τραγούδια

Si ricordi παιδί < παιδίον<παῖς

Neutri in ος (antica terza declinazione)

parte suolo
N το μέρος τα μέρη το έδαφος τα εδάφη
G του μέρους των μερών του εδάφους των εδαφών
A το μέρος τα μέρη το έδαφος τα εδάφη
V μέρος μέρη έδαφος εδάφη

IMPARISILLABI (antica terza declinazione)

Neutri in μα

onda nome
N το κύμα τα κύματα το όνομα τα ονόματα
G το κύματος των κυμάτων του ονόματος των ονομάτων
A το κύμα τα κύματα το όνομα τα ονόματα
V κύμα κύματα όνομα ονόματα

Neutri in ας/ως (antica terza declinazione)

carne luce
N το κρέας τα κρέατα το φως τα φώτα
G του κρέατος των κρεάτων του φωτός των φώτων
A το κρέας τα κρέατα το φως τα φώτα
V κρέας κρέατα φως φώτα

Neutri in σίμο (ξίμο, ψίμο)

legatura
N το δέσιμο τα δεσίματα
G του δεσίματος των δεσιμάτων
A το δέσιμο τα δεσίματα
V δέσιμο δεσίματα

Commenti

Post più popolari